Bão táp, mưa sa, gió dữ là cực đoan thời tiết, khắc nghiệt, thách thức rất lớn đối với người trồng cà phê. Việc bảo vệ vườn trong mùa bão và khắc phục hậu quả sau bão là rất cần thiết. Ảnh hưởng của bão đến cà phê không chỉ làm giảm năng suất, gây thiệt hại về kinh tế mà còn có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến sức khỏe cây và đất. Để giúp vườn cà phê vượt qua mùa bão, cần áp dụng những biện pháp cụ thể, hợp lý nhằm giảm thiểu thiệt hại và tăng cường sức đề kháng, thúc đẩy sự mau chóng phục hồi của vườn cây.
I. Ảnh hưởng của bão đến cây cà phê
- Ngã đổ, gãy cành, trút lá, rụng quả: Khi bão với sức gió mạnh và xoáy cuốn đi qua, các cành của cây cà phê không đủ vững chắc sẽ dễ dàng bị gãy, bộ lá bị trút, quả bị rụng nhiều. Cây cà phê cũng dễ bị bật gốc nếu không có hệ thống rễ sâu và đất trồng bị úng mềm. Ngã gãy đổ rụng gây thiệt hại trước mắt và làm giảm sức sản xuất trong tương lai của vườn cây.
- Tổn thương trái cà phê: Mùa bão quả đang phát triển mạnh hoặc gần đến thời kỳ thu hoạch sẽ chịu tác động nặng nề từ sức gió và mưa lớn. Quả cà phê có thể bị rụng hàng loạt, gây tổn thất lớn về sản lượng. Thậm chí, với những cây còn nguyên quả, thì cành cây bị tổn thương và bị bộ lá bị hư hại cũng làm giảm sản lượng và chất lượng hạt cà phê.
- Ngập úng và thối rễ: Mưa lớn kéo dài trên diện rộng có thể dẫn đến ngập úng, làm hư hại hệ thống rễ của cây cà phê. Đặc biệt khi mưa lớn, thoát nước kém sẽ làm đất trở nên ngập úng, gây ra tình trạng thiếu oxy và biến đổi đặc tính đất. Khi rễ cây không thể hấp thụ đủ oxy và chất dinh dưỡng, cây sẽ nhanh chóng bị yếu và có thể chết nếu tình trạng này kéo dài.
II. Pháp phòng tránh, giảm nhẹ tổn thương do bão đối với cây cà phê
Để giảm thiểu ảnh hưởng của bão đến cà phê, nhà nông dân cần tích cực thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng tránh trước, trong và sau khi bão xảy ra.
- Cắt tỉa cành, tạo tán thông thoáng trước và trong mùa bão: Việc cắt tỉa cành là cần thiết để giảm bớt khối lượng lá, và độ kín của tán lá từ đó giảm sức cản của gió lên cây. Những cành già yếu, hoặc những cành mọc không cân đối cần được loại bỏ để cây thông thoáng có thể chống chịu tốt hơn trước sức gió của bão. Ngoài việc giảm nguy cơ gãy đổ cành do gió mạnh, tán hợp lý còn giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, đặc biệt là khi cây phục hồi sau bão.
- Hoàn thiện thống tiêu thoát nước, cản nước chảy tràn: Ngập úng và xói lở là một trong những nguyên nhân chính gây hại cho cây cà phê trong mùa mưa bão. Hệ thống thoát nước và cản nước hiệu quả sẽ giúp giảm nguy cơ ngập úng, xói lở, tác hại từ nước mưa và nước mặt. Hệ thống rãnh thoát nước, gờ cản nước và thảm cỏ trên vườn cây cà phê là biện pháp cần thiết, quan trọng để ứng phó với ngập úng, xói lở và sốc nhiệt ẩm sau bão. Bên cạnh đó, bà con có thể chăm bón cho đất tơi xốp hơn để tăng khả năng thẩm thấu nước.
- Trồng cây che bóng chắn gió và đai rừng chắn gió: Trồng các loại cây chắn gió phân tán trên lô và tạo thành đai rừng xung quanh lô cà phê cũng là một cách giúp giảm thiểu thiệt hại do bão. Những loài cây rừng bản địa và cây ăn quả đa dụng được trồng xen kẽ, vừa tạo bóng mát cho vườn cà phê, vừa hạn chế sức gió và tăng cường phòng hộ sinh thái khi bão đến.
- Cải thiện độ phì đất, bộ rễ và sức khỏe cây: Cây cà phê với hệ thống rễ mạnh trên đất đai tốt khi gặp bão sẽ bám đất tốt hơn, ít bị bật gốc, chống chịu và phục hồi tốt hơn. Trước mùa mưa bão, việc bón phân hữu cơ vi sinh và phun Chế phẩm vi sinh đậm đặc BLC 11 để củng cố hệ thống rễ và cải thiện đất là rất cần thiết. Đất tốt, phân hợp lý giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, từ đó tăng cường sức chịu đựng của rễ khi gặp điều kiện thời tiết bất lợi.
Các loại phân hữu cơ vi sinh thường được nông dân cà phê sử dụng và đem lại hiệu quả cao như: BLC 08 Bio Protect – Hạn chế nấm bệnh, BLC 09 Bio Root – Hạn chế tuyến trùng, BLC Organic No.1 Phân gà xử lý, BLC Organic No.2 Đối kháng nấm bệnh, BLC Organic No.4 Phân nở đa dụng.
III. Các bước khắc phục sau bão
Để khắc phục vườn cà phê sau bão, cần thực hiện ngay việc:
(1) Cắt tỉa, vệ sinh cành gãy dập và cây che bóng ngã gãy đổ;
(2) Dựng lại, chằng chống, sát trùng và bồi gốc cây ngã đổ xiêu vẹo;
(3) Khắc phục hệ thống thoát nước, gờ cản nước;
(5) Phun chế phẩm vi sinh BLC 11 và chế phẩm kích rễ;
(6) Phủ gốc giữ ẩm và phòng trừ sâu bệnh;
(7) Bón phân NPK-TE hợp lý khi cây có nhu cầu để cây nhanh phục hồi,…
(8) Đối với cây bị thiệt hại thân tán nặng, có thể tiến hành cưa đốn để tái sinh hoặc ghép cải tạo.
*Nhóm giải pháp xử lý và vệ sinh vườn cây
- Cắt tỉa: Cắt bỏ ngay các cành bị gãy, dập hoặc hư hại nặng để cây tập trung dinh dưỡng nuôi các cành còn lại.
- Dựng lại cây: Với cây bị nghiêng, cần dựng thẳng lại và chống bằng cọc, buộc dây và lèn chặt gốc. Chú ý thực hiện sớm khi đất còn ẩm mềm để tránh làm tổn thương rễ.
- Xử lý cây bị đổ gãy nặng: Nếu cây bị gãy ngang thân hoặc đổ ngã hoàn toàn, tùy mức độ hư hại có thể cân nhắc cưa đốn để tái sinh hoặc trồng lại.
- Phòng ngừa sâu bệnh: Phun chế phẩm vi sinh đậm đặc BLC 11 hoặc thuốc BVTV để kiểm soát sâu bệnh, dịch hại bám trên thân lá, tránh bùng phát, giúp vườn cây khỏe. Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm và phòng trừ các loại sâu bệnh hại có thể bùng phát sau bão. Nếu cây bị bệnh nặng, cần tiêu hủy ngay những cây đó để tránh lây lan và xử lý bằng BLC 11, vôi bột, thuốc nấm ở khu vực đó để ngừa dịch hại.
**Nhóm giải pháp phục hồi và chăm sóc
- Mương thoát nước, gờ cản nước: Khắc phục ngay hệ thống thoát nước và cản nước của vườn, nhất là những vùng đất thấp và đồi dốc để bị ngập úng gây thối rễ, xói lở khi gặp mưa trở lại.
- Phủ gốc, quản lý thảm cỏ che phủ: Tăng cường phủ gốc bằng lá khô, rơm rạ hoặc mùn và quản lý thảm cỏ đúng kỹ thuật để giữ ẩm đất và hạn chế sự bay hơi nước.
- Bón phân và bổ sung vi sinh hữu ích: Bón BLC Hữu cơ vi sinh để cải thiện đất và rễ cây phục hồi, sử dụng BLC 11 bổ sung hệ vi sinh hữu ích và Khi cây đã hồi phục và có nhu cầu dinh dưỡng khoáng thì bón BLC NPK-TE liều lượng theo hiện trạng vườn cây.