Sau một mùa vụ mang trái, cây sầu riêng đã huy động lượng lớn nước và dinh dưỡng để duy trì sinh trưởng, nuôi cây và nuôi quả; hao tổn sức khỏe của cả đất và cây sầu riêng. Vì vậy, sau khi thu hoạch, cây cần chăm sóc bài bản để phục hồi sức khỏe của đất, tái tạo bộ rễ, tăng cường sức khỏe của cây, phát triển bộ cơi lá và tích lũy dinh dưỡng cho chu kỳ làm bông nuôi quả tiếp theo.
Chăm sóc sau thu hoạch không nên hiểu đơn giản là bón thật nhiều phân hay xịt nhiều thuốc BVTV. Đây là một quy trình gồm nhiều bước: đánh giá sức khỏe cây, cắt tỉa và vệ sinh vườn, kiểm tra đất và vùng rễ, phục hồi nền đất bằng hữu cơ và vi sinh, sau đó mới bổ sung dinh dưỡng khoáng theo nhu cầu thực tế. Một mùa vụ mới không chỉ bắt đầu khi cây ra hoa; nền tảng của vụ mùa tiếp theo được chuẩn bị ngay từ giai đoạn sau thu hoạch, theo chuỗi: “Đất khỏe – rễ khỏe – cây hấp thu tốt – cây phục hồi tốt – cơi đều khỏe – cây khỏe – bông trái đạt – không bùng dịch”.
ĐÁNH GIÁ SỨC KHỎE CÂY VÀ VƯỜN SAU THU HOẠCH
Ngay sau thu hoạch, nhà vườn cần quan sát tổng thể thay vì bón phân theo thói quen. Cần đánh giá màu sắc và mật độ lá, tình trạng cành, mức độ suy cây, tình trạng sâu bệnh, khả năng thoát nước, độ tơi xốp của đất và tình trạng vùng rễ.
Mỗi vườn có tuổi cây, năng suất vụ trước, loại đất và điều kiện canh tác khác nhau. Vì vậy không có một công thức phục hồi và dinh dưỡng duy nhất phù hợp cho tất cả các vườn. Việc hiểu cây đang cần gì là cơ sở để xây dựng quá trình chăm sóc phù hợp hơn.
CẮT TỈA CÀNH VÀ VỆ SINH VƯỜN
Trước khi tập trung vào dinh dưỡng, cần xử lý những yếu tố bất lợi còn tồn tại trong vườn cây (cây và đất). Sau thu hoạch, nên kiểm tra và loại bỏ:
- Cành khô, cành gãy;
- Cành sâu bệnh;
- Cành mọc chen chúc;
- Cành mọc ngược và những phần tán không còn hiệu quả.
Mục tiêu của cắt tỉa là tạo độ thông thoáng hợp lý, giảm nơi lưu giữ tàn dư có nguy cơ mang mầm bệnh và giúp cây phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Không nên cắt quá mạnh làm cây mất nhiều diện tích lá trong khi cây đang cần phục hồi.
Sau cắt tỉa, cần vệ sinh vườn và quản lý tàn dư phù hợp. Dụng cụ cắt tỉa cần được làm sạch, khử trùng để hạn chế lây lan tác nhân gây hại giữa các cây.
Với những vườn được quản lý sâu bệnh tốt, mật độ bệnh hại thấp, sau khi cắt tỉa có thể dùng Chế phẩm vi sinh BLC 11 phun trên toàn bộ vườn cây theo hướng dẫn trên bao bì. Sản phẩm bổ sung các chủng nấm đối kháng giúp phòng ngừa nấm bệnh, đồng thời hỗ trợ phân hủy tàn dư cành lá sau cắt tỉa. Với những vườn bị bệnh nặng, mầm bệnh cao, có thể cần dùng thuốc bảo vệ thực vật hóa học để quản lý tác nhân gây hại; việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian cách ly cần theo nhãn thuốc và hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Sau khi dùng thuốc hóa học 10–15 ngày, thì phun hoặc tưới BLC 11.
CHĂM ĐẤT TRƯỚC KHI CHĂM CÂY
Cây sầu riêng hấp thu dinh dưỡng thông qua hệ rễ, “đất là kho tích chứa dinh dưỡng”. Vì vậy hiệu quả của phân bón phụ thuộc rất lớn vào tình trạng đất, độ ẩm và sức khỏe vùng rễ. Đất bị chai cứng, nghèo hữu cơ hoặc úng kéo dài sẽ làm rễ khó hoạt động. Vì thế, cần phục hồi đất trước khi phục hồi cây: đất khỏe thì cấu trúc đất tốt, giữ ẩm và thoát nước tốt hơn, tích trữ và cung cấp dinh dưỡng tốt hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho rễ và hệ sinh học đất hoạt động.
Một nền đất canh tác lâu năm nếu thiếu hữu cơ có thể giảm độ tơi xốp và ảnh hưởng đến môi trường hoạt động của hệ vi sinh vật đất. Việc bổ sung hữu cơ và các giải pháp hữu cơ vi sinh cần được thực hiện cùng với quản lý nước, độ ẩm và thoát nước.
Để bổ sung hữu cơ vi sinh cho đất, bà con có thể tham khảo các sản phẩm của Công ty cổ phần Bình Điền – Lâm Đồng (BLC) thuộc nhóm phân hữu cơ và hữu cơ vi sinh, gồm: BLC Organic NO.1, BLC Organic NO.2, BLC Organic NO.4, Hữu cơ vi sinh BLC 08, Hữu cơ vi sinh BLC 09. Ngoài việc bổ sung chất hữu cơ cho đất, các sản phẩm này còn cung cấp vi sinh vật có ích, góp phần hạn chế một số nấm bệnh và tuyến trùng hại rễ. Nên bón khi đất đủ ẩm và không trộn chung với các loại phân bón khác.
DINH DƯỠNG VÔ CƠ – PHỤC HỒI CÂY MỘT CÁCH CÂN ĐỐI
Sau khi bón phân hữu cơ ít nhất 10–15 ngày, bà con nên bổ sung phân vô cơ (phân hóa học) nhằm cung cấp kịp thời dinh dưỡng cho giai đoạn phục hồi của cây. Ở giai đoạn này, cây cần được cung cấp đầy đủ và cân đối các yếu tố đa lượng cũng như trung vi lượng, vì vậy nên chọn các sản phẩm NPK + TE có tỷ lệ N-P-K phù hợp, gần với 2-2-1 hoặc 2-1-1. Một số sản phẩm phù hợp với giai đoạn này: BLC NPK 20-10-10+TE, BLC NPK 16-16-8+TE, BLC NPK 19-16-8+TE, BLC NPK 19-13-8+5S+TE,…. Phân vô cơ có vai trò quan trọng, hiệu quả tối ưu ở lượng bón hợp lý, không nên sử dụng theo tư duy “càng nhiều càng tốt”; việc lựa chọn cần căn cứ vào tuổi cây, năng suất vụ trước, sức khỏe cây và tình trạng đất để áp dụng cho từng vườn. Liều lượng cụ thể nên theo hướng dẫn trên bao bì và tư vấn của cán bộ kỹ thuật BLC. Ngoài ra bón đúng cách, phù hợp với đất, cây và thời tiết cũng giúp tăng hiệu quả phân và đảm bảo an toàn.
QUẢN LÝ NƯỚC VÀ BỘ RỄ
Nước là yếu tố không thể tách rời khỏi dinh dưỡng. Đất quá khô có thể làm rễ giảm khả năng hấp thu, trong khi úng kéo dài gây bất lợi cho vùng rễ.
Sau thu hoạch cần kiểm tra hệ thống tưới, khả năng thoát nước, rãnh trong vườn và tình trạng đọng nước. Phân bón chỉ phát huy hiệu quả tốt hơn khi đất, nước và bộ rễ được quản lý phù hợp.
NHỮNG SAI LẦM CẦN HẠN CHẾ
- Thu hoạch xong bón ngay lượng phân lớn khi chưa đánh giá tình trạng cây và đất;
- Chỉ tập trung vào NPK mà bỏ qua hữu cơ, vi sinh, đất và bộ rễ;
- Bón phân khi đất quá khô hoặc úng kéo dài;
- Áp dụng một công thức giống nhau cho tất cả các vườn;
- Thấy lá vàng là tăng lượng phân mà không tìm nguyên nhân;
- Chỉ chăm phần ngọn mà quên nền đất và hệ rễ.
KHUYẾN NGHỊ
Chăm sóc sau thu hoạch hiệu quả bắt đầu từ việc quan sát vườn, phục hồi đất và bộ rễ, sau đó mới bổ sung dinh dưỡng vô cơ cân đối theo nhu cầu thực tế của từng vườn. Bà con nên theo dõi sức khỏe cây sau mỗi đợt chăm sóc để điều chỉnh kịp thời.
Lưu ý: Tùy điều kiện thổ nhưỡng và giống cây, nên tham khảo cán bộ kỹ thuật trước khi áp dụng.