Khi mùa mưa đến, vấn đề thiếu nước tưới được giải quyết, nhưng nỗi lo vườn cây bị thiệt hại do mưa bão của nhà vườn lại lớn dần.
Tuy nhiên, nếu bà con nắm vững kỹ thuật và có kế hoạch ứng phó hợp lý thì sẽ đỡ bối rối, bất lực khi vườn cây gặp ngập úng, gió bão hay sâu bệnh tấn công trong mùa mưa; qua đó hạn chế ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây và năng suất mùa vụ.
Để giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất, bà con ở Tây Nguyên và những vùng có điều kiện tương tự cần đặc biệt lưu ý việc chăm sóc vườn cây trong mùa mưa bão.
Những thiệt hại thường gặp ở cây trồng trong mùa mưa bão là:
- Mưa dầm kéo dài làm đất dư nước, bão hòa ẩm, ngập úng, gây tổn hại bộ rễ, tán lá, hoa và quả; một số cây còn bị thối nứt thân, xì mủ, bong vỏ, thối cổ rễ…
- Gió lốc làm hư cành, gãy thân, rụng lá, hoa và quả; khi đất mềm nhão gặp gió lốc, rễ cây dễ bị đứt, cây dễ ngã đổ hoặc nghiêng ngả, ảnh hưởng rất lớn đến vườn.
- Đất bão hòa nước, thiếu oxy không chỉ làm rễ tổn thương, dễ bị dịch hại tấn công mà còn làm ngưng trệ quá trình hút nước và dinh dưỡng, gây tác hại nghiêm trọng cho cây.
- Hệ vi sinh vật có ích bị kiềm chế, ngừng hoặc giảm hoạt động, trong khi nhiều vi sinh vật có hại lại có xu hướng bùng phát, gây hại vườn cây.
- Mưa bão khiến việc bón phân không kịp thời, phân dễ bị rửa trôi, lãng phí và mất hiệu lực; cây không được cung cấp dinh dưỡng đúng lúc nên dễ suy kiệt, trong khi dịch hại lại phát triển mạnh.
- Nhiều biện pháp canh tác, cơ giới cũng không thể thực hiện hoặc thực hiện không đảm bảo trong điều kiện mưa bão, ảnh hưởng không nhỏ đến vườn cây.
Chăm sóc vườn cây đúng kỹ thuật trong mùa mưa bão giúp chống úng ngập, hạn chế nấm bệnh và bảo vệ bộ rễ. Điều quan trọng nhất là chủ động phòng ngừa: chuẩn bị trước để ứng phó thường hiệu quả và dễ thực hiện hơn nhiều so với việc khắc phục khi hậu quả đã xảy ra và thời tiết bất lợi. Một số lưu ý quan trọng khi chăm sóc vườn cây ở Tây Nguyên trong mùa mưa bão như sau:
1. Thoát nước tốt và quản lý mặt đất
- Khơi thông dòng chảy: Khơi mương, đánh rãnh sâu 10-20 thuận theo địa hình, đặc biệt là giữa các hàng cây, để nước mưa thoát nhanh, tránh ngập sâu, úng gốc. Một số vị trí đặc biệt có thể đào sâu hơn. Mương rãnh nên kết hợp với gờ cản nước, thảm cỏ che phủ đất, hàng rào xanh… Nên chuẩn bị từ trước mùa mưa bão và thường xuyên tu bổ kịp thời.
- Đảm bảo hệ thống thoát nước: Gia cố bờ, vét mương cái, rãnh chính, củng cố kè, cống; chuẩn bị sẵn máy bơm để thoát nước cho vườn khi cần thiết. Hạn chế đi lại nhiều trong vườn để tránh làm lay động gốc cây và nén chặt đất.
- Duy trì và quản lý thảm cỏ: Trong mùa mưa, cỏ giúp tầng đất nhanh khô ráo, hạn chế xói mòn, đóng váng, giảm dí dẽ và ngăn rong rêu. Vì vậy nên duy trì thảm cỏ che phủ đất và phát cỏ đúng kỹ thuật (khi cỏ cao 50-60 cm thì phát, chừa gốc cỏ 5-10 cm), kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học BLC 11 để hạn chế rong rêu bám mặt đất, giúp đất tơi.
2. Tỉa cành, tạo tán thông thoáng và giằng chống
- Tỉa cành, tạo tán thông thoáng: Giúp hạn chế sâu bệnh, tập trung dinh dưỡng nuôi các cành hữu hiệu, hoa và quả; đồng thời giảm cạnh tranh do giao tán và giảm lực cản gió, nhờ đó giảm thiệt hại do gió.
- Vệ sinh vườn: Cắt bớt cành rậm rạp, cành mang mầm sâu bệnh và lá che khuất bên trong để tán thông thoáng, tăng khả năng đón ánh sáng và giảm nấm bệnh.
- Giằng chống đổ ngã, gãy cành: Giằng chống giúp giảm nhẹ thiệt hại và tổn thương cho vườn cây trong mùa mưa bão. Ở Tây Nguyên, cây đổ ngã, gãy cành, nghiêng thân rất dễ xảy ra và gây thiệt hại lớn. Ngoài ra, tỉa tán và giằng chống giữ cây thẳng đứng còn giúp tán cây tròn đều, cân đối, cây vững chãi, thuận tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch.
3. Hạn chế sự tấn công của sâu bệnh hại
- Mùa mưa nước nhiều, nhiệt độ thấp, ẩm độ cao là môi trường thuận lợi cho nấm bệnh phát sinh và phát triển, nhất là các bệnh do nấm như thán thư, vàng lá thối rễ, thối trái…
- Bà con chỉ nên phun, tưới thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết, theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách) và an toàn khi sử dụng, để phòng ngừa sâu bệnh cho cây. Chú ý các nấm bệnh trên thân, cành, lá, quả trong mùa mưa, cũng như tuyến trùng và nấm hại rễ.
- Mùa mưa có nhiều dịch hại, nấm bệnh tấn công cây trồng nên bà con cần thăm vườn thường xuyên. Khi phát hiện, cần thu gom các bộ phận bị nhiễm bệnh ra khỏi vườn và mang đi tiêu hủy để tránh lây lan sang cây khác.
- Tăng cường bón phân hữu cơ vi sinh và sử dụng chế phẩm sinh học BLC 11 để củng cố hệ vi sinh vật hữu ích, tăng sức đề kháng của cây và phân giải xác bã hữu cơ. Nên tưới hoặc phun BLC 11 sau khi dùng thuốc hóa học khoảng 10-15 ngày, theo hướng dẫn trên bao bì.
4. Bón phân và cải thiện pH đất
- Cải thiện pH: Xới váng trước khi bón để hạn chế phân bị rửa trôi; bổ sung Canxi Magie 10-để khử chua, cân bằng đất và cung cấp canxi, magie giúp cây và rễ khỏe hơn.
- Bổ sung phân vi sinh, phân hữu cơ để cải tạo đất, giúp rễ cây phát triển tốt. Phân hữu cơ làm đất tơi xốp, thoáng khí, từ đó rễ dễ hấp thu dinh dưỡng. Nếu bón phân hữu cơ truyền thống, phải dùng loại đã ủ hoai, kết hợp vi sinh vật có lợi để cân bằng hệ sinh vật đất, hạn chế nấm gây bệnh. Mùa mưa nên hạn chế bón phân hữu cơ chưa hoai mục, vì quá trình phân hủy của vi sinh vật sẽ tiêu hao oxy trong đất, làm rễ cây thiếu oxy, dẫn đến thối rễ, vàng lá.
- Bón phân NPK+TE (NPK có bổ sung trung vi lượng) chuyên dùng, cân đối và phù hợp theo từng giai đoạn của cây, điều kiện thời tiết. Trước khi bón, cần xới váng và quản lý thảm cỏ che phủ đất để tránh phân bị nước mưa rửa trôi hoặc bốc hơi khi gặp nắng gắt sau mưa.
Mùa mưa bão là giai đoạn nhiều thử thách với vườn cây Tây Nguyên. Chủ động thoát nước, tỉa cành thông thoáng, giằng chống, phòng ngừa nấm bệnh và bón phân đúng lúc, đúng cách sẽ giúp bà con bảo vệ bộ rễ, giữ cây khỏe và giảm thiệt hại. Bà con nên thăm vườn thường xuyên để phát hiện sớm vấn đề và xử lý kịp thời.